Репеллентларны ничек дөрес сайларга һәм кулланырга киңәшләр турында

Роспотребнадзор бөҗәкләр (черкиләр, чебеннәр) һәм талпаннар куркыныч авырулар китереп чыгаручыларны тешләгәндә кичерә ала дип искә төшерә. Шуңа бәйле рәвештә Роспотребнадзор төрле бөҗәкләрдән – репеллентлардан саклану чаралары турында искә төшерә.
Репеллентлар нәрсә ул һәм алар нинди була
Репеллентлар-төрле организмнарда куркытучы (качу реакциясен китереп чыгаручы) матдәләр. Бу терминны еш кына буынтыгаяклыларга (бөҗәкләр һәм талпаннар) карата кулланалар, алар кешеләрне һәм хайваннарны тешлиләр һәм куркыныч авырулар китереп чыгаручыларны тешләгәндә күчерә алалар. Дөньяда кеше сәламәтлегенә зыян китерүче буынтыгаяклыларга карата репеллент активлыгы булган матдәләрне куллануга нигезләнгән күпсанлы репеллент чаралар җитештерәләр.
Түбәндәге синтетик репеллент матдәләрне ешрак кулланалар:
- N, N-диэтилтолуамид (ДЭТА, Инглиз. DEET);
 этил-3-[N-бутилацетамидо]-пропионат (ИР3535, Инглиз. IR3535);
– 1-пиперидинкарбон кислотасы 2-(2 - гидроксиэтил)-1-метилпропил эфиры (Салтидин, KBR3023, ИКАРИДИН, пикаридин, англ. Saltidin);
- N - (гексилоксиметил) капролактам (Акреп);
 о-фталь кислотасының (диметилфталат, ДМФ) диметил эфиры.
Моннан тыш, репеллент чараларның бер өлеше үсемлекләрдән ясалган табигый матдәләргә — эфир майларына (цитронеллалар, гераньнар, канәферләр, эвкалипт һ.б.) нигезләнгән. Кагыйдә буларак, алар нигезендә репеллент чаралар зәгыйфь һәм озакка сузылмаган куркыта торган тәэсиргә ия. Синтетик репеллент матдәләр кан сугучы буынтыгаяклылардан саклагыч эффектны озаграк тәэмин итә. Бөҗәкләрнең төрле төркемнәрен иң нәтиҗәле һәм озак вакыт куркытуны дэт тәэмин итә, әмма бер үк вакытта бу тәэсир итүче матдә тагын да агулырак, нәтиҗәлелеге түбәнрәк булганда иң аз агулырак матдә-ИР3535, аны балалар өчен репеллент чаралар җитештерү өчен еш кулланалар.
Синтетик репеллентлар нигезендә барлык репеллент чаралар тирегә салынганнан соң 15 минут узгач черкиләрне 100% куркытуны тәэмин итәргә тиеш. Натураль матдәләрдәге чаралар тулы саклауны тәэмин итмәскә мөмкин, бу турыда этикеткада күрсәтелергә тиеш. Репеллент хәрәкәтнең дәвамлылыгы бик мөһим күрсәткеч булып тора, ул һәр конкрет ситуациядә күп факторларга бәйле: чараның үзендә гамәлдәге матдә һәм аның микъдары белән бәйле саклану үзлекләренә, куллану вакытында кешеләрнең индивидуаль үзенчәлекләренә һәм физик йөкләнешенә, бөҗәкләрнең төренә һәм агрессивлыгына, һава шартларына һ. б. бәйле. Этикеткаларда репеллент чараларның чагыштырмача саклау үзлекләрен генә күрсәтәләр - " чара тирегә 4 сәгатьтән артык салганда саклый "яки"чара бөҗәкләр саны аз булганда тирегә 2 сәгатькә кадәр салганда саклый".
Бик мөһим! Киемгә салынган репеллент чараларның куркыта торган тәэсире кешеләрнең тиресенә салынганнарга караганда шактый озаграк. Киемдә репеллентлар активлыкны берничә көн дәвамында саклыйлар, ә тиредә нибары берничә сәгать. Киемгә репеллентларның саклану эффекты 20 тәүлектән артык дәвам итәргә мөмкин. Киемгә салганда теләсә нинди репеллент чараның токсик эффекты минималь булуын исәпкә алырга кирәк, шуңа күрә аэрозоль формадагы кайбер чаралар өлкәннәргә тирегә дә, киемгә дә, ә балаларга — киемгә генә кулланырга рөхсәт ителгән.
Репеллент чараларның формалары төрле. Тирегә генә ябу өчен кремнар, гельләр, лосьоннар, карандашлар, эмульсияләр һәм тастымаллар каралган. Газ-пропеллентлы аэрозоль савытлар һәм механик сиптергечләр белән спрейлар (пропеллентсыз аэрозоль савытлар) тирегә дә (башта уч төбенә сиптерергә һәм тәннең ачык өлешләренә тигез итеп таратырга), киемгә дә ябу өчен каралган.
Репеллент чараны дөрес сайлау өчен истә тотарга кирәк:
- Һәр репеллент чараның дәүләт теркәве турында таныклыгы булырга тиеш, аның номеры гамәлгә ашыру өчен документларда күрсәтелгән. Дезинфекция чаралары реестрында РФ территориясендә сату өчен рөхсәт ителгән репеллент чаралар күрсәтелгән. Дәүләт теркәве номеры яки акчаның исеме буенча һәр репеллент чарасы турында өстәмә мәгълүмат алырга мөмкин.
- Чараның билгеләнеше, куллану ысулы һәм саклык чаралары, җитештерүче һ.б. турындагы барлык мәгълүмат аны дәүләт теркәвенә алу өчен эшләнгән этикеткада язылган.
- Сатып алу өчен репеллент чараны сез нинди шартларда булырга планлаштырасыз, этикеткада күрсәтелгән гамәлдәге матдәләр һәм аларның активлыгы турындагы мәгълүматлардан чыгып сайларга кирәк.
Кабахәтлек нәрсә ул һәм аннан ничек сакланырга
Россиядә очучы кан эчә торган бөҗәкләр комплексын (Черки, мокрец, Черки, москит, сукыр) гнус дип атыйлар.
 Олылар өчен кабахәтлектән репеллентлар
Әгәр дә сез кабахәт кабахәтләрнең саны һәм агрессивлыгы күп булган урыннарда булырга ниятлисез икән һәм шул ук вакытта сез җитәрлек җиңел материалдан кием кияргә телисез икән, Сезгә тәннең ачык өлешләрен (бит, кул, аяк һ.б.) һәм кием астындагы тәнне бөҗәк тешләвеннән саклау өчен мөмкин кадәр көчлерәк чара кирәк.