«Юл хәрәкәте кагыйдәләре»

2026 елның 1 мартыннан барлык категориядәге җир кишәрлекләре милекчеләре үз территорияләрен инвазив (чит) үсемлекләрдән сакларга тиеш. Элек мондый бурыч авыл хуҗалыгы җирләре хуҗаларында гына булган.  Мәсәлән, «әйләнә-тирә мохитне саклау турында» Федераль законга 50.1 статья өстәлде, аның нигезендә җир кишәрлекләренең хокук ияләре әйләнә-тирә мохитне инвазив (чит) үсемлекләрнең куркыныч төрләрен таратудан саклау һәм мондый үсемлекләрне юкка чыгару буенча чаралар үткәрергә тиеш. Инвазив үсемлекләрнең куркыныч төрләре исемлеге Россия Федерациясе субъектының хокукый акты белән билгеләнә. Шундый ук норма Россия Федерациясе Җир кодексында да бар. Әйләнә-тирә мохитне инвазив (чит) үсемлекләрнең куркыныч төрләре таралудан саклау чаралары Россия Федерациясе законнары белән тыелмаган ысуллар белән үткәрелергә тиеш. Инвазив үсемлекләрнең берсе-Сосновский борщевигы. Сосновский борщевигы-3-5 метр биеклеккә җиткән эре үлән үсемлеге. Әлеге үсемлек Россия Федерациясе Хөкүмәтенең 18.09.2020 № 1482 карары белән расланган Россия Федерациясенең чүп үләннәре исемлегенә кертелгән. Бу-кеше өчен куркыныч Үсемлек: аның суы кояш нурлары тәэсирендә көчле пешүләр китереп чыгара. Сосновский борщевигы тиз үсә һәм теләсә нинди башка үсемлекне кысрыклап чыгара. Галимнәр 2040-2060 елга Сосновский борщевигы ареалы, әгәр аны юк итү чараларын күрмәсәк, Россиянең бөтен Европа өлешенә таралырга мөмкин икәнлеген ачыклаганнар. Һәр үсемлек уртача 20 мең орлык бирә бит. Борщевикка каршы көрәш чараларын үтәмәгән өчен штраф рәвешендә административ җаваплылык булырга мөмкин. Физик затлар өчен штраф күләме 20-50 мең сум, вазыйфаи затлар өчен – 50-100 мең сум, юридик затлар өчен 400-700 мең сум тәшкил итәчәк. Татарстан табигатьне саклау районара прокуратурасы

Җир кишәрлекләренә төзелеш калдыклары (кирпеч вату, биналарны сүтүдән калган чүп-чар, бордюрлар һ.б.) салу закон тарафыннан тыела. Татарстанның табигатьне саклау районара прокуратурасы күзәтчелек эшчәнлеген алып бару барышында җир кишәрлекләрен төзелеш һәм ремонт эшләреннән калган калдыклар белән тигезләү, биналарны һәм корылмаларны җимерү һәм сүтү максатында ташлау фактларын ешрак ачыклый башлады. Төзелеш чүп-чары-бетон, кирпеч, такта, түбә һәм башкалар-куркынычлыкның 4 классына карый. Күп кенә подрядчылар акчаларны экономияләү максатыннан әлеге калдыкларны мондый калдыкларны кабул итү һәм урнаштыру өчен лицензияләре булган полигоннарга ташымыйлар, әмма начар рельефлы җир кишәрлекләрен эзлиләр һәм аларны калдыклар белән күмеп тигезләргә тәкъдим итәләр. Шул ук вакытта участокларга төзелеш һәм ремонт эшләреннән, биналарны һәм корылмаларны җимерүдән һәм сүтүдән калган калдыклар салу «җитештерү һәм куллану калдыклары турында»1998 елның 24 июнендәге 89-ФЗ номерлы Федераль закон белән тыела. Әйләнә-тирә мохитне автомототранспорт чараларыннан һәм аларга тагылмалардан җитештерү һәм куллану калдыкларын калдыкларны урнаштыру объектларыннан яки калдыклар туплау урыннарыннан читтә бушатуда яки ташлауда чагылган пычрату һәм (яки) чүпләү өчен РФ КоАП 8.2 маддәсенең 3.1 һәм 3.2 пунктлары буенча штраф рәвешендә административ җаваплылык билгеләнгән, ә кабат бозган очракта транспорт чараларын, аларның тагылмаларын, тракторларны һәм административ хокук бозу кораллары булган башка үзйөрешле машиналарны конфискацияләү. Моннан тыш, гаепле затлар әйләнә-тирә мохиткә китерелгән зыянны капларга һәм участоктан калдыкларны алырга һәм аларны полигонга ташырга тиеш булачак.   Россия Табигать министрлыгының 08.07.2010 № 238 боерыгы белән расланган әйләнә-тирә мохитне саклау объекты буларак туфракка зыян күләмен исәпләү методикасы нигезендә 1 тонна калдык өчен 13000 сум күләмендә такса каралган. Мәсәлән, 20 куб метр сыйдырышлы 1 йөк автомобиле өчен җир кишәрлеген салган очракта, дәүләт кеременә 100 мең сумга якын акча түләргә туры киләчәк. Шулай итеп, закон бозган өчен җаваплылыктан качу өчен төзелеш калдыкларын катгый рәвештә мондый калдыкларны урнаштыру эшчәнлеген гамәлгә ашыруга лицензияләре булган полигоннарга чыгарырга кирәк. Татар табигатьне саклау  районара прокуратура

Люминесцент лампаларны каты коммуналь калдыклар контейнерларына чыгарып буламы? «Әйләнә-тирә мохитне саклау турында» 2002 елның 10 гыйнварындагы 7-ФЗ номерлы Федераль законның 51 маддәсендә җитештерү һәм куллану калдыкларын, радиоактив калдыкларны җыярга, тупларга, утильләштерергә, зарарсызландырырга, транспортировкаларга, сакларга һәм күмәргә, аларның шартлары һәм ысуллары әйләнә-тирә мохит өчен куркынычсыз булырга һәм Россия Федерациясе законнары белән җайга салынырга тиешлеге каралган. Табигатьтән файдалану өлкәсендә күзәтчелек буенча федераль хезмәтнең 22.05.2017 N 242 боерыгы белән расланган калдыкларның федераль классификация каталогы нигезендә Куллану үзлекләрен югалткан терекөмешле, терекөмешле-кварцлы, люминесцент лампалар I класслы куркынычлы калдыкларга керә. Россия Федерациясе дәүләт баш санитария табибының 2021 елның 28 гыйнварындагы 3 нче карары белән расланган 2.1.3684-21 санитария кагыйдәләренең 218 пункты нигезендә I класслы куркынычлы сәнәгать калдыкларын бары тик герметик әйләнешле (алмаш) савытларда (контейнерлар, мичкәләр, цистерналар) туплау рөхсәт ителә. Шул ук вакытта I - II класслы куркынычлык калдыклары ябык складларда аерым тупланырга тиеш. Каты коммуналь калдыклар полигоннарына каты коммуналь калдыкларны, III - IV класслы хәвефлелектәге каты сәнәгать калдыкларын һәм А класслы, шулай ук Б һәм В класслы медицина калдыкларын тиешенчә зарарсызландырганнан соң кабул итәргә рөхсәт ителә (244 пункт СанПиН 2.1.3684-21). Шулай итеп, люминесцент лампаларны каты коммуналь калдыклар өчен контейнерларга ташлау тыела, алар алга таба каты коммуналь калдыклар полигоннарына җибәрелә.  Татар табигатьне саклау районара прокуратура

Россия кануннарында үз кишәрлегендә агачларны легаль йоклауның конкрет Исемлеге булган хокукый акт юк.